(foto Jan Kempenaers)
ontwerp 2004 - 2005
realisatie 2005

Vooraf moeten we afspreken dat architectuur dátgene is in een gebouw, in meubels, in een stedenbouwkundig plan, wat er voor het plezier is in gestopt. Dat plezier kan vorm zijn, het kan de afwisseling van vormen zijn, het kunnen ritmieken of systematieken zijn. Het kan betekenis zijn of effect, het kan detaillering zijn of juist het gebrek daaraan.
Op alle bezwaren tegen het maken van architectuur is ons antwoord dat er maar één geldige reden is, en die reden is niet het nut die architectuur zou kunnen afwerpen, maar het plezier die de gebruiker zou kunnen hebben bij het toeven erin. En die de architect heeft gehad in het maken ervan. De rest is onzin.

Deugt de trap
Antoine Van Melckebeke was 87 jaar toen hij overleed. Eén van de bezittingen die hij naliet was het voorontwerp van een trap. Een trap die de verbinding moest maken tussen de gelijkvloerse- en eerste verdieping van een appartementsgebouw in Antwerpen. Zo kon het interim-kantoor in het pand uitbreiden. Wannes had via dit interim-kantoor als schoonmaker van kerncentrales gewerkt. Zo kwam de opdracht bij ons terecht.
De dragende elementen van de trap bestaan uit beuken trapwangen met gleufvormige insnijdingen. In deze gleuven schuiven de tegentreden. De trapwangen, samen met de ingeklemde tegentreden worden over de volledige omtrek omsloten door een dichtgelaste stalen ring. Het hout en het omlopende staal worden om de 15 cm met een schroef verbonden. Zo collaboreren hout en staal structureel. Het trapgeheel bestaat uit twee trapsteken en één bordes. Elke trapsteek telt twee wangen.De ene wang is het omgekeerde van de andere wang. (L-profiel bovenaan, platstaal onderaan, punt driehoek onderaan. Dat alles omgekeerd bij de andere wang).
Elke tegentrede steunt twee treden. De ene trede langs achter over de volledige lengte De andere trede langs voor, plaatselijk op twee punten. Ook de treden zijn gemaakt uit beuk. De platstalen spijlen worden achteraan tegen de tegentrede geschroefd. En hoger, via een zwartgelakt L-stukje aan de zijkant van de trede vastgemaakt. Op regelmatige afstand zit een diagonale trekker. Alle vlakken van de trap worden afgewerkt met een witte olie met uitzondering van de lasergesneden zwartgebrande zijkanten en insnijdingen. Die worden zo gelaten.

Casa Malaparte
Nogal wat thema's kwamen aan bod tijdens het maken van het ontwerp, maar geen van deze concepten lijkt de trap echt in zich te dragen. Het moest een trap worden die impliciet en expliciet zou verwijzen naar het door ons erg bewonderde huis van Curzio Malaparte op Capri. Een rood gebouw op een rots met een grote trap naar het dak. Op het dak staat een wit stenen windscherm. Er zijn ramen waar je kunt in gaan staan zodat je in het panorama lijkt te zitten.
Na al het lezen over Malaparte bleef één welbepaalde zin hangen. Een zin die nadien nergens meer teruggevonden leek te kunnen worden en die betrekking heeft op de bouwgrond die Malaparte voor zijn huis kocht.
"Malaparte, apparently, told the previous owner, a fisherman, that he was planning to raise rabbits there".
Na die zin wisten we. De trap zal over konijnen moeten gaan. Over het naar boven dragen van konijnen op een trap.
Met de zin in het hoofd tekenden we een trap zoals we dachten dat een trap er uit ziet. Met treden en tegentreden, met wangen en met een bordes.
Een architect kan niet zonder clichés.
En ondertussen, tijdens het zorgvuldig detailleren en uitwerken bleef het verlangen naar de vondst, naar de konijnen, naar Malaparte gloeien.

Esprit d'escalier
Esprit d'escalier is de term waarmee alles samen kwam (samenkwam). Het vormt de conclusie van de trap.
1. Letterlijk. Geest van de trap. Ziel van de trap of: de architectuur van de trap. Waarschijnlijk is dit het eigenlijke thema. Datgene wat van een trap of een gebouw architectuur maakt. Het verschil tussen de banale nonsens en het plezier.
Enerzijds slaagden we er niet in om de vooropgestelde verwijzing naar Malaparte of naar de konijnen waar te maken. Anderzijds was er het plezier van de vorm. Het omkeren van de trapwang. Hoe het ding aaneen kangt en ineen zit geschoven. De zwartgebrande randen...
2. Esprit d'escalier is een minder bekende uitdrukking voor een ervaring die iedereen kent. Een gevatte repliek, een kwinkslag wordt enkele seconden te laat bedacht. Op de weg uit de kamer. Halfweg de trap, of zelfs dagen later. (Eng. wit of the straircase).
De trap letterlijk samen brengen met zijn ziel of met zijn architectuur (net een beetje te laat, maar toch: onherroepelijk). Een konijnenfokker droeg enkele prachtige dieren (vlinderkonijnen) de trap op (he was planning to raise rabbits there). Het beeld gecompleteerd.
3. Enige tijd na de dood van de bouwheer werd het project door zijn dochter en schoonzoon terug opgenomen. Het voorontwerp moest niet meer worden aangepast. De trap zoals Antoine Van Melckebeke die zou hebben gewild kon worden gebouwd. De trap voor de dode: esprit d'escalier.